Warstwa rogowa (Stratum corneum)
Najbardziej zewnętrzna warstwa naskórka – warstwa rogowa - zbudowana jest z części zbitej (pars compacta) – z 15 do 20 ściśle połączonych warstw komórek oraz części rozłącznej, która ulega złuszczeniu. Komórki warstwy rogowej (korneocyty) połączone są niewielką ilością desmosomów, czyli uwypukleń błony komórkowej ("adhesive plates").
Funkcje warstwy rogowej
Model muru
Pomiędzy komórkami znajdują się lipidy naskórka. Jeśli komórki warstwy rogowej uznać za cegły, to wypełniające przestrzenie między nimi lipidy należałoby nazwać zaprawą lub cementem.
Model muru:
- Zrogowaciałe komórki (korneocyty)
- Lipidy naskórka
Tworzenie się i funkcje lipidów naskórka
Skład lipidów i substancji nawilżających naskórka zmienia się wraz z różnicowaniem komórek skóry. Lipidy wytwarzane są w aparacie Golgiego keratynocytów, a magazynowane w otoczonych błoną wakuolach, nazywanych ciałkami Odlanda. Są one prekursorami specyficznych dla skóry lipidów ochronnych, w formie blaszkowatych, dwuwarstwowych błon lipidowych. Zawartość ciałek Odlanda uwalniania jest w drodze egzocytozy do przestrzeni zewnątrzkomórkowych, gdzie jest dalej przekształcana w lipidy naskórka. Lipidy naskórka (w postaci dwuwarstwowych błon lipidowych) pełnią rolę cementu, który spaja komórki warstwy rogowej, zapewniając jej stabilność. Tym samym, lipidy międzykomórkowe warunkują funkcję bariery naskórkowej. Regulacja zawartości wody i płynu jest jedną z ich najważniejszych funkcji, jako że elastyczność i jędrność warstwy rogowej zależy od zawartości wilgoci.
Schemat naskórka: Podczas różnicowania komórki podstawne stają się płaskimi komórkami rogowymi bez jąder.
- Ciałka Odlanda z dwuwarstwową błoną
- Keratynocyty
- Egzocytoza
- Lipidy naskórka
- Komórki rogowe
Skład lipidów naskórka
Ceramidy są największą grupą lipidów warstwy rogowej, stanowiąc 40 proc. z nich. W warstwie tej znajdują się też wolne kwasy tłuszczowe (25 proc.), cholesterol (25 proc.) i siarczan cholesterolu. Ceramidy, wśród mieszaniny lipidów odpowiedzialne są głównie za funkcje ochronne i wiązanie wilgoci. Pod względem chemicznym ceramidy należą do grupy sfingolipidów. Związki te zbudowane są z alkoholi o dużej masie cząsteczkowej, głównie sfingozyny i różnorodnych kwasów tłuszczowych, takich jak kwas linolowy.
Bariera naskórkowa
Lipidy naskórka stanowią 10 do 30 proc. całkowitej objętości warstwy rogowej (stratum corneum). Oznacza to, że w warstwie rogowej stanowią około 100-200 razy większą część substancji międzykomórkowej niż w innych tkankach. W związku z tym warstwa rogowa staje się skuteczną warstwą ochronną, która spełnia dwie podstawowe funkcje:
- Chroni przed inwazją mikroorganizmów i wnikaniem pewnych substancji, takich jak związki chemiczne i alergeny.
- Minimalizuje transepidermalną (przeznaskórkową) utratę wody (TEWL) i dzięki temu chroni organizm przed odwodnieniem.
Jeśli komórki warstwy rogowej, a wraz z nimi lipidy naskórka, zostają usunięte, skóra staje się przepuszczalna dla wody (TEWL) i innych substancji, w tym dla toksyn i alergenów.
Naturalny czynnik nawilżający (NMF)
Zdolność skóry do magazynowania wody zależy w dużej mierze od produkcji lipidów ochronnych w warstwie rogowej. Proteinowa struktura komórek rogowych, zawierających aminokwas argininę, również wpływa na zdolność wiązania wody przez skórę. Substancje, które naturalnie występując w organizmie utrzymują wodę w warstwie rogowej, to tzw. naturalny czynnik nawilżający (NMF). Powstaje on w procesie rogowacenia (różnicowania) keratynocytów (np. pyrolidonowy kwas karboksylowy) a także z potu i łoju (np. mocznik (i), sole i kwasy organiczne).
Łuszczenie się i odnowa skóry
Im bliżej powierzchni tym mniej zwarta staje się struktura warstwy rogowej – część rozłączna warstwy rogowej (pars disjunctiva). Pojedyncze komórki rozdzielają się, rozluźniają i złuszczają w niewielkich ilościach. Ten niezauważalny, stały proces to tak zwane łuszczenie. U dorosłego człowieka na dzień złuszcza się ok. 10 g skóry.
