Układ odpornościowy skóry
Skóra jest największym organem. Wyposażona jest w wyspecjalizowane komórki odpowiedzialne za odporność, w tym w komórki Langerhansa umiejscowione w najniższych warstwach naskórka. Komórki Langerhansa odgrywają główną rolę w funkcjonowaniu układu odpornościowego skóry i są integralną częścią systemu obronnego organizmu.
Własna obrona organizmu przed drobnoustrojami zaczyna się bezpośrednio na powierzchni skóry. Specjalne kwasy tłuszczowe z gruczołów łojowych (i) i wydzieliny określonych bakterii stanowiących fizjologiczną florę skóry powstrzymują rozwój grzybów i bakterii. Określone enzymy obecne w pocie (lizozymy) mogą niszczą ściany komórkowe atakujących bakterii. Jeśli drobnoustroje przekroczą tą pierwszą linię obrony, na przykład wskutek uszkodzenia skóry, następuje reakcja ze strony układu odpornościowego skóry. W obronie przed drobnoustrojami uczestniczy wiele komórek. Są wśród nich swoiste dla układu odpornościowego skóry komórki Langerhansa.
Komórki Langerhansa
Pochodzenie i fizjologia komórek Langerhansa
Dendrytyczne komórki Langerhansa powstają w szpiku kostnym. Migrują do naskórka, gdzie tworzą regularną sieć o gęstości około 700 do 800 komórek na milimetr kwadratowy.
Są to najdalej wysunięte „placówki” układu odpornościowego, które wraz z makrofagami i granulocytami należą do komórek szpikowych.
W obrazie z mikroskopu elektronowego łatwo rozróżnić można charakterystyczne, wewnątrzkomórkowe, cytoplazmatyczne organelle przypominające rakiety tenisowe, zwane „ziarnistościami Langerhansa”. Odgrywają one istotną rolę w procesach specyficznej dla receptorów endocytozy.
Funkcje komórek Langerhansa
Komórki Langerhansa w szczególności pobudzają nieaktywne limfocyty Th, inicjując w ten sposób pierwotną odpowiedź immunologiczną, zależną od limfocytów T. Pełnią one ważną rolę w alergiach kontaktowych, odrzucaniu przeszczepów skóry oraz innych procesach odpornościowych skóry.
W wyniku kontaktu z odpowiednimi antygenami (wirusami, alergenami kontaktowymi, przeszczepem skóry), komórka Langerhansa migruje z naskórka do węzła chłonnego. W trakcie wędrówki przechodzi proces dojrzewania, prowadzący do prezentacji antygenu na powierzchni komórki. Migrujące komórki zastępowane są odpowiednią liczbą nowych komórek Langerhansa ze szpiku kostnego.
Dojrzałe komórki Langerhansa aktywują w węzłach chłonnych limfocyty Th, które posiadają na swojej powierzchni odpowiednie receptory antygenowe. W ten sposób sterują one odpowiedzią układu immunologicznego.
Wpływ czynników zewnętrznych na układ odpornościowy skóry
Do czynników mających wpływ na czynność komórek Langerhansa w naskórku zalicza się:
- Mediatory(cytokiny) takie jak interleukina-10
- Promieniowanie UV
- Fotochemioterapia
- Leki immunosupresyjne (na przykład kortykosteroidy)
Po ekspozycji na intensywne działanie promieniowania UV, komórki Langerhansa chowają swoje dendrytyczne wypustki komórkowe i opuszczają naskórek. Dodatkowo, uwolniona pod wpływem promieniowania UV z komórek skóry interleukina-10, upośledza działanie całego układu odpornościowego, nawet w nie napromieniowanych obszarach. Tworzy to w skórze obszary objęte immunosupresją, dające uszkodzonym przez promieniowanie UV komórkom szansę naprawy i uniknięcia eliminacji przez przedwczesną odpowiedź immunologiczną.
- Rozmieszczenie komórek Langerhansa w naskórku (ciemne punkty) w biopsji naskórka uzyskanej metodą „suction blister”.
- Zredukowana liczba komórek Langerhansa w naskórku (ciemne punkty) w biopsji naskórka uzyskanej metodą „suction blister”, dwa dni po narażeniu na działanie sztucznych promieni słonecznych.
