Lipidy naskórka
Lipidy naskórka, razem ze zrogowaciałymi komórkami, są niezwykle ważne dla zapewnienia funkcji ochronnych skóry. Stanowią „zaprawę”, albo „cement” spajający „cegły”, czyli zrogowaciałe komórki.
Własne lipidy skóry są syntetyzowane w komórkach naskórka z pośrednich produktów przemiany materii lub z niezbędnych, czyli dostarczanych z zewnątrz, kwasów tłuszczowych. Poza mono-, di- i trójglicerydami, są wśród nich również ceramidy i fosfolipidy.
Obraz osuszonej i zamrożonej stratum corneum widziany skaningowym mikroskopem elektronowym.
- Korneocyty
- Przestrzeń międzykomórkowa, częściowo wypełniona lipidami skóry.
Budowa i funkcje lipidów naskórka
Budowa lipidów naskórka
Budowa lipidów kształtujących błony w warstwie rogowej różni się od błon żywego naskórka, składających się głównie z fosfolipidów, które są degradowane w trakcie różnicowania (rogowacenia) keratynocytów. W związku z czym ceramidy, cholesterol i wolne kwasy tłuszczowe dominują w warstwie rogowej.
Tworzenie lipidów naskórka
Prekursorzy lipidów naskórka powstają w aparacie Golgiego keratynocytów w warstwie kolczystej. Później są przechowywani w komórce jako dwuwarstwowe błony lipidowe w mikroskopijnie małych granulkach, czyli otoczonych błoną wakuolach zwanych ciałkami Odlanda. W górnej części warstwy ziarnistej (stratum granulosum) ciałka Odlanda wydzielają te dwuwarstwowe błony lipidowe na drodze egzocytozy do przestrzeni międzykomórkowej.
W trakcie procesu dojrzewania, polarne glikolipidy, fosfolipidy i estry sterolowe pod wpływem enzymów przekształcają się w niepolarne lipidy, takie jak ceramidy, czy wolne kwasy tłuszczowe. W ten sposób powstaje półprzepuszczalna bariera lipidowa z korneocytów, zwana także naskórkową barierę ochronną.
Lipidy naskórka produkowane są w aparacie Golgiego keratynocytów, w wyższych partiach warstwy kolczystej.
- Ciałka Odlanda
- Aparat Golgiego
- Egzocytoza
- Komórka warstwy ziarnistej
- Korneocyty
- Dwuwarstwowa błona lipidowa
Lipidy zamknięte są w ciałkach Odlanda a następnie wydzielane do przestrzeni zewnątrzkomórkowej w górnej części warstwy ziarnistej (egzocytoza).
Lipidy naskórka tworzą cement, który spaja korneocyty (model muru).
Skutki uszkodzenia naskórkowej bariery ochronnej
Przy usunięciu najbardziej zewnętrznej warstwy korneocytów, na przykład plastrem samoprzylepnym, wraz z nimi usuwane są lipidy naskórka. Wtedy woda, związki chemiczne i drobnoustroje mogą penetrować głębsze warstwy skóry, przez co następuje większa utrata wody z niższych warstw – rośnie transepidermalna utrata wody (i) (TEWL).
Oddziaływanie na mechanizm regeneracji
Aktywacja systemu regeneracji bariery ochronnej skóry podlega różnym wpływom. W związku z tym zwiększona synteza cholesterolu, kwasów tłuszczowych i sfingolipidów prowadzi do przywrócenia funkcji ochronnej. Jednakże można udowodnić, że po rozległym uszkodzeniu warstwy rogowej skóry, na przykład w wyniku zdarcia (stripping) lub kontaktu z usuwającym tłuszcz acetonem, naturaln barierę warstwy rogowej można przywrócić wyłącznie przez zastosowanie produktów o odczynie kwaśnym. Dzieje się tak dlatego, że obojętne lub zasadowe środowisko wyraźnie spowalnia proces regeneracji skóry.
