Kwaśny płaszcz ochronny (i)
To, jakie funkcje spełnia kwaśny płaszcz ochronny skóry, jest przedmiotem dyskusji od ponad 100 lat. Początkowo skupiano się głównie na pośredniej ochronie mikrobiologicznej i bezpośrednim zabezpieczeniu przed zasadowymi substancjami szkodliwymi. Ta klasyczna wiedza dotycząca znaczenia pH (i) dla skóry była sukcesywnie poszerzana w drodze coraz to nowszych badań z zakresu biochemii i biologii molekularnej.
Ostatnie badania potwierdzają, że kwaśne pH (i) warstwy rogowej odgrywa ważną rolę w kształtowaniu i strukturze lipidów naskórka, a tym samym w formowaniu bariery naskórkowej. Badania wykazały, że środowisko kwaśne jest ważne dla:
- aktywacji enzymów odpowiedzialnych za syntezę ważnych lipidów naskórka,
- kształtowania dwuwarstwowej błony lipidowej,
- odbudowy warstwy rogowej po uszkodzeniach wywołanych mechanicznie lub chemicznie.
Kwaśne środowisko jest ważne dla syntezy lipidów naskórka, zbudowanych głównie z ceramidów (40 proc.), wolnych kwasów tłuszczowych (25 proc.) i cholesterolu (25 proc.). Synteza szczególnie ważnych ceramidów jest katalizowana przez enzymy należące do grupy kwaśnych hydrolaz.
- Ciałka Odlanda
- Egzocytoza
- Komórki warstwy ziarnistej
- Dwuwarstwowa błona lipidowa
Budowa i funkcje kwaśnego płaszcza ochronnego
Od płaszcza hydrolipidowego do kwaśnego płaszcza ochronnego
Bliższa analiza składu płaszcza hydrolipidowego wyjaśnia dlaczego został on na początku nazwany kwaśnym płaszczem ochronnym (w 1928 roku przez Schada i Marchionini). W każdym z elementów składowych (pot, łój, produkty powstające w procesie rogowacenia) znajdują się substancje o kwaśnym pH (i):
- Pot zawiera kwas mlekowy i różnorodne aminokwasy,
- Łój zawiera wolne kwasy tłuszczowe,
- Aminokwasy i pyrolidonowy kwas karboksylowy są produkowane w trakcie procesu rogowacenia.
Fizjologiczne pH (i) zdrowej skóry wynosi średnio od 5.4 do 5.9.W tym zakresie pH (i) skórę zasiedla fizjologiczna flora bakteryjna, a chorobotwórcze drobnoustroje nie rozprzestrzeniają się. W fałdach skórnych np. pod pachami pH (i) wynosi średnio 6.5.
Znaczenie prawidłowego pH (i)
Wzrost pH (i) do odczynu zasadowego, na przykład w wyniku nadmiernego używania mydła, narusza fizjologiczną równowagę skóry. Jeśli wysokie pH (i) utrzymuje się przez dłuższy czas skóra traci zdolność ochrony przed patogenną florę bakteryjną, co może prowadzić do infekcji.
By przeciwdziałać wpływowi substancji zasadowych, kwaśny płaszcz ochronny wykorzystuje tak zwane substancje buforowe. Neutralizują one substancje zasadowe i zapewniają przywrócenie i stabilizację kwaśnego środowiska. Umiejętność ta nazywana jest podstawową zdolnością neutralizacji.
Szkodliwe substancje chemiczne o zasadowym pH (i) to np. mydło lub roztwory węglanu sodu, których pH (i) może sięgać 11.
Płaszcz hydrolipidowy zbudowany jest z:
- Lipidów
- Substancji otrzymanych w procesie rogowacenia
- Łuszczących się, ale wciąż przylegających komórek warstwy rogowej
- Wody z najgłębszych warstw, która wydostała się na powierzchnię
Ze względu na obecność słabych kwasów hydrofilowe składniki płaszcza hydrolipidowego tworzą kwaśny płaszcz ochronny.
Ten ostatni spełnia trzy ważne funkcje:
- Wspomaga tworzenie i dojrzewanie lipidów naskórka, a tym samym utrzymanie bariery ochronnej
- Pośrednio chroni przed drobnoustrojami chorobotwórczymi
- Bezpośrednio zabezpiecza przed szkodliwymi substancjami zasadowymi (podstawowa zdolność neutralizacji)
