De beschermende zuurmantel
Al ruim 100 jaar bestaat er discussie over de functie van de zuurmantel. In het begin was de aandacht vooral gericht op de indirecte microbiologische afweer en de directe bescherming die de zuurmantel biedt tegen alkalische ziekteverwekkers. Nieuwe onderzoeken in de biochemie en de moleculaire biologie hebben echter veel meer kennis opgeleverd over het belang van de pH (i)-waarde van de huid.
Uit recent onderzoek blijkt dat de zure pH (i)-waarde van de hoornlaag een cruciale rol speelt bij het ontstaan en de structuur van de epidermale lipiden en daarmee van de barrièrelaag (i). Deze studies hebben aangetoond dat een zure omgeving belangrijk is voor:
- activering van enzymen die verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van belangrijke epidermale lipiden,
- vorming van het dubbele lipidemembraan en
- herstel van de hoornlaag na mechanische of chemische beschadiging.
Een zuur milieu is belangrijk voor het ontstaan van epidermale lipiden. Deze bestaan voornamelijk uit ceramiden (40%), vrije vetzuren (25%) en cholesterol (25%). Het uiterst belangrijke ceramide wordt uitsluitend gevormd onder invloed van een enzym dat behoort tot de groep van zure hydrolasen.
- Odland-bodies
- Exocytose
- Cellen van de korrellaag
- Dubbel lipidemembraan
Samenstelling en functie van de zuurmantel
Van hydrolipidelaag tot beschermende zuurmantel (i)
In 1928 gaven Schade en Marchionini de hydrolipidelaag voor het eerst de naam zuurmantel. Nader onderzoek van de verschillende bestanddelen maakt duidelijk waarom:
- Zweet bevat melkzuur en verschillende aminozuren.
- Talg bevat vrije vetzuren.
- Bij het verhoorningsproces (i) ontstaan aminozuren en pyrrolidoncarbonzuur.
De gemiddelde fysiologische pH (i)-waarde van een gezonde huid ligt tussen 5,4 en 5,9. Bij deze zuurgraad heeft de huid een normale flora die kenmerkend is voor de huid en kunnen ziektekiemen (i) zich moeilijk verspreiden. Bij de oksels, de anus en de genitaliën ligt de zuurgraad echter meestal rond de 6,5 (fysiologische verschillen).
Een belangrijk beschermingsmechanisme: het alkalineutralisatievermogen
Wanneer de pH (i)-waarde zover stijgt dat een basisch milieu ontstaat, bijvoorbeeld door het gebruik van veel zeep, wordt het fysiologische evenwicht van de huid verstoord. Als de pH (i)-waarde gedurende langere tijd boven de normale fysiologische waarde ligt, verzwakt de afweerfunctie van de huid tegen bacteriën en krijgen infecties een kans.
De zuurmantel maakt gebruik van zogenaamde bufferstoffen om de negatieve invloed van alkalische stoffen tegen te gaan. Zij neutraliseren alkalische stoffen en zorgen voor herstel en stabilisatie van het zure milieu. Dit heet het alkalineutralisatievermogen. Onder de alkalische ziekteverwekkers (schadelijke stoffen) vallen ook stoffen die in een wateroplossing basisch reageren (pH (i) > 7). Zeep- of natriumcarbonaatoplossingen kunnen bijvoorbeeld wel een pH (i)-waarde van 11 hebben.
De hydrolipidelaag bestaat uit verschillende stoffen:
- Zweet en talgvet
- Stoffen die ontstaan bij het verhoorningsproces (i)
- Schilferende, maar nog niet afgestoten, hoorncellen
- Vocht uit de onderste lagen dat het oppervlak heeft bereikt
Door de aanwezigheid van zwak zure bestanddelen vormt het waterdeel van de hydrolipidelaag de beschermende zuurmantel (i).
Deze mantel heeft drie belangrijke functies:
- Ondersteuning van de vorming en rijping van de epidermale lipiden en daarmee instandhouding van de barrièrefunctie
- Indirecte bescherming tegen binnendringing van ziektekiemen (i)
- Directe bescherming tegen alkalische ziektekiemen (i) (alkalineutralisatievermogen)
