De handen – een geval apart
Door hun taken en functie als menselijk gereedschap worden de handen tijdens de dagelijkse werkzaamheden in het huishouden, op kantoor en in de tuin in het bijzonder blootgesteld aan externe factoren. Vandaar dat de huid van de handen zichtbaar verschilt met die van andere lichaamsdelen. Nogmaals, de huid van de handpalmen is geheel anders dan de huid op de rug van de hand.
Bij bestudering van de rug van de hand valt op dat de huid daar uiterst dun is. Dat komt omdat de onderhuidse vetlaag nauwelijks vetweefsel bevat. De handpalm (palmus manus) daarentegen, en dan met name de muis van de duim, is goed beschermd met weefsel dat ongevoelig is voor druk. Hier is het onderhuidse vetweefsel juist heel dik en bevat het veel vet en bindweefsel.
Eigenschappen van de handen
Fysiologische kenmerken als endogene invloeden
Het ontbreken van haargroei op de handpalm duidt erop dat er ook een gebrek is aan lipidenvormende en vochtvasthoudende talg (i). Ook de rug van de hand, die slechts bedekt is met enkele dunne haartjes, bevat veel minder talgklieren dan de huid van andere lichaamsdelen. Daardoor worden de handen minder goed beschermd tegen externe invloeden, vooral de invloeden die het aantal lipiden verminderen.
In tegenstelling tot de talgklieren komen zweetklieren juist meer voor in de handpalmen dan in andere lichaamsdelen. Er is een tekort aan een aantal natuurlijke vochtvasthoudende bestanddelen (NMF) en beschermende lipiden. Daarbij komt dat de beschermende zuurmantel (i) van de handen het moet stellen zonder de belangrijke pH (i)-stabiliserende, lipide aanvoerende en vochtvasthoudende componenten die door de talgklieren afgescheiden worden.
De opvallende hoornlaag van de handpalmen is rijk aan epidermale lipiden, terwijl de rug van de handen door een lagere dichtheid van talgklieren een tekort aan lipiden heeft. De hieruit voortkomende, achterblijvende opbouw van de hydrolipidelagen betekent dat de handen bij overbelasting snel uitdrogen (i). Door veelvuldig gebruik van alkalinehoudende zeepproducten kan de pH (i) van de handen snel tot onder de kritische waarde dalen.
- De speciale huidlijnen, die ook wel huidribbels worden genoemd, vormen de vingerafdrukken van ieder individu.
Melanocyten en speciale kenmerken van de vingers
De typisch roze glans van de handpalmen en de onderzijde van de vingers heeft te maken met het feit dat deze delen van de huid niet bruin kleuren door de zon. Dat komt omdat de onderste huidlaag (stratum basale) van de binnenoppervlakken van de hand geen melanocyten, de pigmentvormende cellen, bevatten. De handpalmen en vingers vertonen duidelijk zichtbare huidlijnen. Deze lijnen, die ook wel huidribbels worden genoemd, vormen de vingerafdrukken van ieder individu.
Exogene invloeden en hun effect op de handen
De belasting waaraan de handen vaak dagelijks blootstaan wordt veroorzaakt door:
- wassen met water en zeep
- contact met basische en zure stoffen
- contact met oplosmiddelen
- schade door vrije radicalen (i)
- warmte en kou
- mechanische belasting
- Dermatitis op de handen
Dermatitis op de handen en allergische reacties
Direct contact met irriterende en allergene dermatiden spelen een belangrijke rol bij ziekten van de handen. Zij behoren tot de groep exogene eczemen die worden veroorzaakt door externe, schadelijke invloeden en stoffen (noxae). Vaak wordt dermatitis voorafgegaan door een beschadiging van de huid als gevolg van een allergische reactie op een toxisch irriterende stof (aangeduid met 2-fasen dermatitis).
Als de huid en daardoor de barrièrefunctie door een toenemend aantal stressinvloeden niet langer in staat is tot regeneratie, kan de verminderde barrièrefunctie eenvoudig leiden tot gevoelige reacties die contactdermatitis veroorzaken. Vooral mensen die erfelijk belast zijn en daarbij ook nog eens last hebben van een droge huid moeten er thuis en op het werk voor zorgen dat de natuurlijke beschermings- en vernieuwingsmechanismen van de huid, zoals de barrièrefunctie en het alkalineutraliserend vermogen, in stand blijven en deze met medicinale huidverzorgingsproducten ondersteunen.
