Het immuunsysteem van de huid
De huid heeft het grootste oppervlak van alle organen. Dankzij de Langerhanscellen in de onderste lagen van de opperhuid beschikt de huid over een gespecialiseerd immuunsysteem. De Langerhanscellen spelen een centrale rol in het immuunsysteem van de huid en vormen een integraal onderdeel van het afweermechanisme van het gehele lichaam.
De lichaamseigen verdediging tegen micro-organismen begint al op het huidoppervlak. Speciale vetzuren afkomstig uit de talgklieren en de afscheiding van bepaalde bacteriën die tot de fysiologische huidflora behoren, remmen de groei van schimmels en bacteriën. Bepaalde enzymen die in zweet voorkomen (lysozymen) kunnen de celwanden van binnendringende bacteriën afbreken. Als een lichaamsvreemd organisme door deze voorste verdedigingslinie heen weet te dringen, bijvoorbeeld door een huidbeschadiging, komt het immuunsysteem van de huid in actie. Tal van cellen zijn betrokken bij de verdediging tegen vreemde organismen. Daartoe behoren ook de voor het immuunsysteem van de huid specifieke cellen, zoals de Langerhanscellen.
Langerhanscellen
Oorsprong en fysiologie van de Langerhanscellen
De dendritische Langerhanscellen ontstaan in het beenmerg. Van daaruit migreren ze naar de opperhuid waar ze een regelmatig netwerk vormen met een dichtheid van ongeveer 700 à 800 cellen per vierkante millimeter.
Zij vormen de buitenste ‘bewakingspost’ van het immuunsysteem en samen met de macrofagen (i) en de granulocyten behoren ze tot de myeloïde cellen.
Ze zijn eenvoudig onder de elektronenmicroscoop te herkennen aan hun kenmerkende intracellulaire cytoplasmaorganellen die er uitzien als tennisrackets, de Langerhans-granula. Zij spelen een belangrijke rol bij receptorspecifieke endocytoseprocessen.
Functies van de Langerhanscellen
De functie van de Langerhanscellen bestaat specifiek in het activeren van latente T-helpercellen (i), waardoor een primaire van T-cellen afhankelijke immuunreactie in gang wordt gezet. Om die reden spelen ze een belangrijke rol bij contactallergieën, afstoting van huidtransplantaten en andere immuunprocessen van de huid.
Na contact met de betreffende antigenen (virussen, contactallergenen, huidtransplantaten) verlaat de Langerhanscel de opperhuid en verplaatst zich via het lymfesysteem naar een lymfeknoop. Tijdens deze reis ondergaat de Langerhanscel een rijpingsproces, waarbij een antigeen aan het celoppervlak wordt gevormd. De gemigreerde cellen worden vanuit het beenmerg door eenzelfde aantal nieuwe Langerhanscellen vervangen.
In de lymfeknopen activeren de rijpe Langerhanscellen de T-helpercellen (i), waarvan het oppervlak dezelfde antigeenspecifieke receptoren bevat. Op deze manier zetten zij de reactie van het immuunsysteem in gang.
Externe invloeden op het immuunsysteem van de huid
Factoren die van invloed zijn op de activiteit van de Langerhanscellen in de opperhuid zijn:
- Cellulaire boodschappers (cytokinen) zoals interleukin-10
- UV-straling
- Fotochemotherapie
- Immunosuppressiva (bijv. corticoïden)
Volgens waarnemingen trekken de Langerhanscellen na intensieve blootstelling aan UV-straling hun dendritische celuitsteeksels in en verlaten zij de opperhuid. Daarnaast belemmert interleukin-10 (IL-10), dat bij blootstelling aan UV-straling in de huidcellen vrijkomt, het functioneren van het gehele immuunsysteem, zelfs die van niet aan straling blootgestelde delen. Zo ontstaan in de huid plekken met een verlaagde weerstand die de door UV-straling beschadigde huid de kans geven om zich te herstellen zonder door een vroegtijdige immuunreactie vernietigd te worden.
- Rangschikking van de Langerhanscellen (donkere vlekken) van de opperhuid in een zuigblaarbiopt
- Minder Langerhanscellen (donkere vlekken) in de opperhuid in een zuigblaarbiopt twee dagen na blootstelling aan kunstmatig zonlicht
