De epidermale lipiden
Samen met de hoorncellen zijn de epidermale lipiden van essentieel belang voor de barrièrefunctie van de huid. Zij vormen de ‘specie’ of het cement voor de hoornlaag tussen de ‘bakstenen’, de hoorncellen.
De huideigen lipiden worden in cellen van de opperhuid samengesteld uit tussenproducten van de stofwisseling of uit essentiële, dat wil zeggen van buitenaf toegevoerde, vetzuren. Dit zijn behalve mono-, di- en triglyceriden en cholesterol ook ceramiden en fosfolipiden (i).
Beeld van een scan met een elektronenmicroscoop van een gevriesdroogd deel van de hoornlaag
- Hoorncellen
- Ruimte tussen de cellen, gedeeltelijk gevuld met huidlipiden
Samenstelling en functie van de epidermale lipiden
Samenstelling van de epidermale lipiden
De samenstelling van de lipiden die de membranen in de hoornlaag vormen is anders dan die van de lipiden in de membranen in de levende opperhuid, die hoofdzakelijk uit fosfolipiden (i) bestaat. Deze lipiden worden tijdens de differentiatie (verhoorning) van de keratinocyten afgebroken. Daarom overheersen ceramiden, cholesterol en vrije vetzuren in de hoornlaag.
Vorming van de epidermale lipiden
De voorlopers van de epidermale lipiden worden in het Golgi-complex van de hoorncellen in de bovenste stekelcellenlaag gevormd. Vervolgens worden zij in de cel als dubbele lipidemembranen in microscopisch kleine korreltjes in de met een membraan afgesloten holtes, de Odland-bodies genoemd, opgeslagen. In de bovenste laag van de stratum granulosum (de korrellaag) stoten de Odland-bodies deze dubbele lipidemembranen via exocytose in de ruimte tussen de cellen uit.
Tijdens het rijpingsproces worden de polaire glycolipiden, fosfolipiden (i) en sterolesters door enzymen omgezet in niet-polaire lipiden, zoals ceramiden en vrije vetzuren. Op die manier ontstaat de functionele semi-doorlaatbare barrière bestaande uit hoorncellen en lipiden, ook de barrièrelaag (i) genoemd.
De epidermale lipiden worden in het Golgi-complex van de hoorncellen in de bovenste lagen van de stekelcellenlaag gevormd.
- Odland-bodies
- Golgi-complex
- Exocytosis
- Cel van de korrellaag
- Hoorncellen
- Dubbel lipidemembraan
De lipiden worden in de Odland-bodies opgeslagen en uiteindelijk in de ruimte tussen de cellen van de bovenste korrellaag uitgestoten (exocytose).
De epidermale lipiden vormen het cement dat de hoorncellen stevig bij elkaar houdt (baksteen en cementmodel).
Gevolgen van een beschadigde barrièrelaag (i)
Als de bovenste hoorncellagen worden verwijderd, bijvoorbeeld bij het aftrekken van een pleister, worden de epidermale lipiden mee verwijderd. Dan kunnen water, chemische stoffen en ziekteverwekkende micro-organismen tot in de diepere huidlagen doordringen en verdwijnt meer vocht uit de diepere huidlagen; het transepidermale vochtverlies (TEWL) neemt toe.
Invloeden op het regeneratiemechanisme
Activering van het regeneratiesysteem van de huidbarrière is afhankelijk van verschillende invloeden. Zo herstellen een verhoogde hoeveelheid cholesterol, vetzuren en synthese van sfingolipiden de barrièrefunctie. Het is echter ook aangetoond dat na beschadiging van een groot oppervlak van de hoornlaag van de huid, bijvoorbeeld door harsen of door ontvetting met aceton, de natuurlijke hoornlaagbarrière alleen door aanzuring van het huidoppervlak kan worden hersteld. Een neutraal of basisch milieu vertraagt het regeneratieproces aanzienlijk.
